Hào quang triệu view: Tiền ở đâu?
Những năm gần đây, cụm từ Nền kinh tế sáng tạo (Creator Economy) đã trở thành từ khóa “nóng bỏng” trên mọi mặt trận công nghệ và truyền thông. Nó vẽ ra một bức tranh đầy hấp dẫn về tự do tài chính, danh tiếng và khả năng tạo ảnh hưởng chỉ bằng cách tạo ra nội dung. Từ TikToker, YouTuber đến Influencer trên Instagram, họ dường như đang nắm giữ chìa khóa mở ra cánh cửa của sự thịnh vượng. Nhưng liệu tất cả hào quang đó có phải là vàng thật, hay chỉ là ánh sáng phản chiếu từ một cấu trúc kinh doanh đang dần mục ruỗng? Bài viết này sẽ cùng bạn bóc tách những góc khuất ít được nhắc đến, nơi triệu view không đồng nghĩa với triệu đô, mà có khi chỉ là công cụ để bán… kẹo và nước đóng chai.
Không thể phủ nhận, các nền tảng mạng xã hội như TikTok, YouTube, Instagram đã trở thành đế chế truyền thông hùng mạnh, tạo ra doanh thu hàng tỷ đô la. Chúng định hình văn hóa, thậm chí ảnh hưởng đến cả chính trị. Thế nhưng, đằng sau sự thống trị ấy là một nền tảng tài chính không hề bền vững cho những người sáng tạo nội dung – trái tim của hệ sinh thái này.
Các thuật toán phức tạp được đặt giữa người sáng tạo và khán giả, quyết định nội dung nào được nhìn thấy, nội dung nào bị lãng quên. Điều đáng nói là, phần lớn các nền tảng này trả cho người sáng tạo một khoản thù lao gần như không đáng kể. Điều này đẩy họ vào một cuộc đua không ngừng nghỉ để “lên xu hướng” (go viral), để thu hút sự chú ý tối đa, không phải vì tiền trực tiếp từ nền tảng, mà là để kiếm các hợp đồng tài trợ, thỏa thuận thương hiệu (brand deals) béo bở hơn.
Từ “Bits” đến “Atoms”: Cuộc cách mạng (bắt buộc) của người sáng tạo
Đây chính là lúc bức tranh thực sự dần hiện rõ. Bạn sẽ khó tìm thấy ngành công nghiệp nào mà việc ngừng bán “bits” (nội dung kỹ thuật số) để chuyển sang bán “atoms” (sản phẩm vật lý) lại có giá trị hơn. Nhưng với người sáng tạo nội dung, đây lại là con đường gần như bắt buộc.
Hãy nhìn vào những cái tên đình đám như anh em nhà Jake và Logan Paul, họ giờ đây bán… nước đóng chai. Hoặc đế chế MrBeast – biểu tượng của sự thành công trên YouTube với hàng trăm triệu lượt xem. Tài liệu tài chính gần đây tiết lộ, mảng YouTube của MrBeast đã lỗ ròng trong ba năm liên tiếp, với con số lên tới 110 triệu đô la âm chỉ trong năm 2024. Vậy những video viral triệu view đó dùng để làm gì? Chúng chỉ là một mặt trận marketing nội dung khổng lồ để quảng bá cho công việc kinh doanh thực sự của MrBeast: dòng sản phẩm sô cô la riêng, được bày bán tại các siêu thị lớn.
Nói cách khác, những video giải trí tốn kém, những thử thách điên rồ, những nội dung sáng tạo không ngừng nghỉ cuối cùng chỉ là “phễu” để dẫn dắt khán giả đến với sản phẩm vật lý hữu hình. Nền kinh tế sáng tạo không phải là nơi bạn kiếm tiền trực tiếp từ nội dung, mà là nơi bạn dùng nội dung để xây dựng một đế chế thương mại điện tử cho riêng mình.
Hệ sinh thái “Siêu thị hóa”: Hậu quả khó lường
Chúng ta đang sống trong một hệ sinh thái truyền thông mới – một hệ thống mua sắm được “siêu tăng áp” (supercharged shopping system). Nó phát triển mạnh mẽ dựa trên sự phẫn nộ, những tranh cãi, những thông tin giật gân, những nội dung được thiết kế để gây sốc và giữ chân người xem. Nó thống trị văn hóa, làm mờ đi ranh giới giữa tin tức và quảng cáo, giải trí và bán hàng.
Điều đáng lo ngại là, hệ thống này lại chống lại mọi sự giám sát thực sự. Không ai thực sự chịu trách nhiệm cuối cùng khi mọi thứ trở nên hỗn loạn, bởi vì luôn có một thế hệ người sáng tạo mới sẵn sàng bị khai thác. Cứ mỗi người “lão làng” nhận ra sự bạc bẽo của cuộc chơi “đốt tiền” này và chuyển hướng, lại có hàng ngàn bạn trẻ với ước mơ “triệu view”, sẵn sàng nhảy vào và trở thành một phần của cỗ máy kinh tế Internet khổng lồ.
Người dùng cũng bị cuốn vào vòng xoáy này, không chỉ tiêu thụ nội dung mà còn vô thức trở thành mục tiêu của chiến lược marketing ẩn giấu, thường xuyên bị thúc đẩy mua sắm những sản phẩm không cần thiết, dẫn đến nợ nần và gánh nặng đồ đạc.
Lời kết & Suy ngẫm
Nền kinh tế sáng tạo không phải là tương lai – nó là hiện tại của chúng ta. Nó đã thay đổi căn bản cách chúng ta tương tác với Internet, từ một không gian chia sẻ thông tin thành một sàn diễn khổng lồ cho việc bán hàng. Đây là một thực tế phũ phàng, nhưng cần phải được nhìn nhận rõ ràng.
Là người tiêu dùng nội dung thông minh, chúng ta cần tự hỏi: Liệu chúng ta có đang bị thao túng bởi những thuật toán và chiến lược marketing tinh vi? Liệu chúng ta có đang đánh đổi chất lượng nội dung, sự kết nối chân thực để lấy những trải nghiệm mua sắm giả tạo?
Còn với những người sáng tạo trẻ, giấc mơ về hào quang triệu view cần đi kèm với sự chuẩn bị kỹ lưỡng và một chiến lược kinh doanh rõ ràng. Bởi lẽ, cái giá phải trả cho việc “đốt tiền” để bán kẹo có thể còn đắt hơn những gì bạn tưởng tượng. Internet có thể đã không bị “phá hủy”, nhưng nó chắc chắn đã bị “thương mại hóa” đến tận cùng bởi chính nền kinh tế sáng tạo.